Trà Yerba Mate và Ozempic: So sánh hiệu quả giảm cân từ trà thảo dược đến thuốc kê đơn

Trong bối cảnh béo phì đã trở thành vấn đề sức khỏe toàn cầu, với tỷ lệ mắc tăng gấp 3 lần kể từ năm 1975 theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) [1], việc kiểm soát cân nặng an toàn và hiệu quả trở thành nhu cầu cấp thiết. Béo phì không chỉ làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường típ 2, tim mạch, ung thư mà còn gây ra gánh nặng kinh tế và xã hội lâu dài.

Nhiều ý kiến cho rằng Yerba Mate có tác dụng giảm cân tương tự Ozempic, song cần phân tích rõ ràng bằng chứng khoa học để tránh nhầm lẫn giữa hiệu quả thực tế và các tuyên bố tiếp thị. Bài viết này sẽ phân tích cơ chế tác động, dữ liệu lâm sàng của Yerba Mate, đồng thời so sánh với Ozempic để làm rõ tính khả thi và vai trò của Yerba Mate trong kiểm soát cân nặng.

Thành phần hóa học và cơ chế tác dụng tiềm năng của Yerba Mate

Yerba Mate (llex paraguariensis) chứa nhiều hợp chất hoạt tính sinh học, có thể tác động đến chuyển hóa và hỗ trợ quá trình giảm cân. Các hợp chất chính trong Yerba Mate bao gồm methylxanthine, polyphenol và saponin, mỗi hợp chất đóng vai trò quan trọng trong cơ chế giảm cân [2,3].

• Methylxanthine (caffeine, theobromine, theophylline): là nhóm hợp chất chính trong Yerba Mate, đặc biệt là caffeine, có cơ chế tác động mạnh mẽ trong việc giảm cân. Caffeine ức chế phosphodiesterase, làm tăng cAMP và kích hoạt quá trình ly giải mỡ (lipolysis) [4]. Các hợp chất methylxanthine cũng tăng sinh nhiệt (thermogenesis) kích thích thụ thể β-adrenergic, từ đó thúc đẩy quá trình đốt mỡ [4]. Thêm vào đó, methylxanthine còn thúc đẩy oxy hóa chất béo trong ty thể, đặc biệt khi kết hợp với tập luyện [4]. Một số người dùng báo cáo cảm giác no lâu hơn sau khi uống Yerba Mate, mặc dù cơ chế chính xác cần được nghiên cứu thêm.
• Polyphenol (chlorogenic acid, flavonoid): là nhóm hợp chất quan trọng tiếp theo trong Yerba Mate, đặc biệt chlorogenic acid và flavonoid. Chlorogenic acid có khả năng ức chế alpha-glucosidase, làm chậm quá trình hấp thu glucose từ ruột, giúp kiểm soát mức đường huyết sau ăn [6]. Ngoài ra, chlorogenic acid còn điều hòa AMPK, enzyme điều chỉnh chuyển hóa năng lượng, giúp giảm tích tụ mỡ trong cơ thể [5]. Flavonoid trong Yerba Mate có tác dụng giảm stress oxy hóa và viêm mô mỡ, một yếu tố liên quan đến kháng insulin, từ đó hỗ trợ điều hòa chuyển hóa và giảm nguy cơ béo phì [5].
• Saponin: là hợp chất có khả năng ức chế lipase tụy, giảm hấp thu chất béo từ thức ăn, giúp giảm lượng mỡ tích tụ trong cơ thể [7]. Cơ chế này tương tự như orlistat, một loại thuốc giảm cân nhưng tác dụng của saponin yếu hơn [7].

Các cơ chế này tổng hợp lại giúp tăng tiêu hao năng lượng, giảm hấp thu chất béo và glucose, đồng thời điều hòa chuyển hóa, cải thiện độ nhạy insulin và giảm viêm. Tuy nhiên, câu hỏi được đặt ra là liệu các cơ chế này có đủ mạnh để tạo ra hiệu ứng giảm cân lâm sàng có ý nghĩa, khi các nghiên cứu lâm sàng trên người vẫn còn hạn chế.

Trà Yerba Mate có thực sự hiệu quả?

Các nghiên cứu trên chuột đã chỉ ra rằng, khi cho chuột ăn chế độ ăn giàu chất béo (high fat diet – HFD) và bổ sung chiết xuất Yerba Mate, khối lượng mỡ của chuột giảm từ 15–20% so với nhóm đối chứng [9,10]. Ngoài ra, Yerba Mate còn cải thiện tình trạng kháng leptin (hormone điều hòa cảm giác no) và giảm viêm mô mỡ, đây là yếu tố quan trọng liên quan đến kháng insulin và béo phì [10].

Nghiên cứu của Kim (2012) trên 60 người béo phì cho thấy, nhóm sử dụng Yerba Mate trong 12 tuần giảm trung bình 5,1kg, trong khi nhóm giả dược chỉ giảm 2,4kg [11]. Nghiên cứu của Alkhatib&Atieh (2015) cũng cho thấy rằng, khi kết hợp với tập luyện, Yerba Mate có thể tăng 17% quá trình oxy hóa mỡ [4]. Tuy nhiên, một phân tích tổng hợp từ Andersen (2021) kết luận rằng, hiệu quả giảm cân của Yerba Mate chỉ ở mức khiêm tốn (~1–3kg) và không đủ mạnh để khuyến nghị sử dụng liệu pháp này đơn độc cho mục tiêu giảm cân [12].

Mặc dù có một vài nghiên cứu về Yerba Mate, tuy nhiên các nghiên cứu này vẫn tồn tại một số hạn chế. Trước tiên, thiếu nghiên cứu dài hạn là một vấn đề lớn vì hầu hết các nghiên cứu chỉ kéo dài từ 4-12 tuần, không đủ để xác định hiệu quả bền vững của Yerba Mate trong giảm cân dài hạn. Thêm vào đó, các nghiên cứu này không có sự chuẩn hóa liều lượng chiết xuất Yerba Mate, điều này khiến cho kết quả không thể đồng nhất giữa các thử nghiệm.

Mỗi nghiên cứu sử dụng những chiết xuất với tỷ lệ hoạt chất khác nhau, làm giảm tính khả thi trong việc ứng dụng trên quy mô lớn. Cuối cùng, hiệu ứng placebo mạnh trong các nghiên cứu cũng là yếu tố cần xem xét. Nhiều nghiên cứu không kiểm soát được các yếu tố lối sống như chế độ ăn uống và thói quen vận động, điều này có thể làm gia tăng sự ảnh hưởng của yếu tố tâm lý, dẫn đến những kết quả không chính xác về hiệu quả giảm cân của Yerba Mate.

Mặc dù, Yerba Mate có tiềm năng hỗ trợ giảm cân nhưng hiệu quả giảm cân vẫn khiêm tốn và không thể so sánh với các phương pháp điều trị đặc hiệu như thuốc giảm cân hoặc việc thay đổi lối sống nghiêm túc và bền vững.

So sánh hiệu quả giảm cân của trà Yerba Mate với Ozempic (semaglutide)

Cơ chế ưu việt của Ozempic
Ozempic (semaglutide) là chất chủ vận GLP-1, tác động qua nhiều cơ chế sinh lý khác nhau:

• Đầu tiên, semaglutide làm giảm cảm giác đói bằng cách tác động lên vùng dưới đồi trong não, từ đó giúp tăng cảm giác no và giảm sự thèm ăn [14].
• Thứ hai, semaglutide làm chậm quá trình rỗng dạ dày, giúp giảm lượng thức ăn tiêu thụ trong mỗi bữa ăn.
• Cuối cùng, semaglutide còn điều hòa chuyển hóa glucose bằng cách tăng tiết insulin khi cần và giảm tiết glucagon, giúp kiểm soát lượng đường trong máu [14].

Hiệu quả vượt trội trong lâm sàng của semaglutide

Nghiên cứu STEP 1 (2021) cho thấy semaglutide 2,4mg giúp giảm trung bình 14,9% cân nặng sau 68 tuần, trong khi nhóm giả dược chỉ giảm 2,4%. Thuốc đồng thời cải thiện HbA1c, huyết áp, lipid máu và được chứng minh có lợi ích tim mạch. Hiện nay, semaglutide được khuyến cáo cho bệnh nhân béo phì với BMI ≥ 30 hoặc BMI ≥ 27 kèm bệnh lý liên quan. Trong khi đó, Yerba Mate chỉ có tác dụng hỗ trợ giảm cân ở mức hạn chế và không thể thay thế một phương pháp điều trị độc lập.

Tác dụng phụ của trà Yerba Mate

Mặc dù chứa ít caffeine hơn cà phê, Yerba Mate vẫn có thể gây ra các tác dụng phụ thường gặp của chất kích thích này, đặc biệt ở những người nhạy cảm hoặc khi tiêu thụ với liều lượng lớn. Các phản ứng bao gồm đau đầu, đau nửa đầu, mất ngủ hoặc rối loạn giấc ngủ, tim đập nhanh và tăng huyết áp, cảm giác bồn chồn, lo âu và khó chịu cũng có thể xuất hiện do tác dụng kích thích của caffeine. Ngoài ra, người mắc hội chứng ruột kích thích có thể gặp tình trạng khó tiêu hoặc kích ứng dạ dày.

Caffeine trong Yerba Mate còn có thể làm chậm quá trình chuyển hóa của một số loại thuốc, dẫn đến tích lũy thuốc trong cơ thể và gia tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ. Phụ nữ mang thai nên hạn chế hoặc tránh dùng Yerba Mate vì caffeine có thể làm tăng nguy cơ sảy thai hoặc khiến trẻ sinh ra nhẹ cân.

Một lo ngại lớn hơn là nguy cơ ung thư khi tiêu thụ Yerba Mate trong thời gian dài và với lượng lớn. Quá trình sấy khô lá trà bằng nhiệt từ lửa gỗ có thể tạo ra các hợp chất hydrocarbon thơm đa vòng (PAHs), chất đã được xác định là có khả năng gây ung thư và cũng có mặt trong khói thuốc lá và thịt nướng.

Yerba Mate cũng có thể tương tác bất lợi với một số loại thuốc, nhất là các thuốc kích thích hệ thần kinh trung ương, do làm tăng tác dụng của các thuốc này. Thêm vào đó, trà Yerba Mate có thể cản trở quá trình hấp thu sắt, một yếu tố cần cân nhắc đối với những người có nguy cơ thiếu máu do thiếu sắt.

Hiện nay, nhiều loại trà thảo dược được quảng cáo rầm rộ trên mạng xã hội với những cụm từ hấp dẫn như “giảm cân thần tốc”, “tác dụng tương tự Ozempic” hay “đốt mỡ tự nhiên như thuốc kê đơn”. Tuy nhiên, những tuyên bố này không dựa trên bằng chứng khoa học đủ mạnh và có thể gây hiểu lầm nghiêm trọng.

Các nghiên cứu hiện tại về Yerba Mate chủ yếu dừng lại ở mức độ quan sát sơ bộ, thực nghiệm trên động vật hoặc thử nghiệm lâm sàng quy mô nhỏ. Những kết quả giảm cân được báo cáo thường khiêm tốn, không ổn định và thiếu tính lặp lại trên các nhóm dân số khác nhau. Quan trọng hơn, chưa có bất kỳ tổ chức y tế uy tín nào phê duyệt Yerba Mate như một phương pháp điều trị béo phì.

Việc sử dụng các sản phẩm như vậy mà không hiểu rõ cơ chế, liều lượng hay tác động phụ có thể dẫn đến sự lệch hướng trong hành trình giảm cân, khiến người dùng trì hoãn hoặc từ chối các phương pháp điều trị thực sự hiệu quả và an toàn dưới sự giám sát y tế.

Tại MedFit, mỗi trường hợp thừa cân, béo phì được tiếp cận theo hướng cá thể hóa vì không có một giải pháp duy nhất phù hợp cho tất cả. Đội ngũ chuyên gia dinh dưỡng, vận động và Bác sĩ sẽ đánh giá toàn diện nguyên nhân cản trở quá trình giảm cân, từ đó xây dựng kế hoạch phù hợp với tình trạng sức khỏe và lối sống của từng người.

Mục tiêu là giúp người bệnh hiểu rõ cơ thể mình và chủ động kiểm soát cân nặng thông qua tư vấn, huấn luyện và theo dõi định kỳ. Đặt lịch hẹn tư vấn chuyên sâu cùng MedFit ngay hôm nay để bắt đầu hành trình lấy lại vóc dáng và sức khỏe bền vững!

Tài liệu tham khảo:

1. World Health Organization (WHO). Obesity and overweight. [online] Available at: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight [Accessed 16 January 2026]
2. Bracesco N, Sanchez AG, Contreras V, Menini T, Gugliucci A. Recent advances on Ilex paraguariensis research: minireview. J Ethnopharmacol. 2011 Jul 14;136(3):378-84. doi: 10.1016/j.jep.2010.06.032
3. Heck CI, de Mejia EG. Yerba Mate Tea (Ilex paraguariensis): a comprehensive review on chemistry, health implications, and technological considerations. J Food Sci. 2007 Nov;72(9):R138-51. doi: 10.1111/j.1750-3841.2007.00535.x
4. Alkhatib A. Yerba Maté (Illex Paraguariensis) ingestion augments fat oxidation and energy expenditure during exercise at various submaximal intensities. Nutr Metab (Lond). 2014 Sep 2;11:42. doi: 10.1186/1743-7075-11-42
5. Huang J, Xie M, He L, Song X, Cao T. Chlorogenic acid: a review on its mechanisms of anti-inflammation, disease treatment, and related delivery systems. Front Pharmacol. 2023;14:1218015. doi:10.3389/fphar.2023.1218015
6. Kim SY, Oh MR, Kim MG, Chae HJ, Chae SW. Anti-obesity effects of Yerba Mate (Ilex Paraguariensis): a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. BMC Complement Altern Med. 2015 Sep 25;15:338. doi: 10.1186/s12906-015-0859-1
7. U.S. Food and Drug Administration (FDA). FDA approves new drug treatment for chronic weight management, first since 2014. [online] Available at: https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/fda-approves-new-medication-chronic-weight-management [Accessed 16 January 2026]
8. Nauck MA, Meier JJ. The incretin effect in healthy individuals and those with type 2 diabetes: physiology, pathophysiology, and response to therapeutic interventions. Lancet Diabetes Endocrinol. 2016 Jun;4(6):525-36. doi: 10.1016/S2213-8587(15)00482-9
9. Wilding JPH, Batterham RL, Calanna S, Davies M, Van Gaal LF, Lingvay I, McGowan BM, Rosenstock J, Tran MTD, Wadden TA, Wharton S, Yokote K, Zeuthen N, Kushner RF; STEP 1 Study Group. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity. N Engl J Med. 2021 Mar 18;384(11):989-1002. doi: 10.1056/NEJMoa2032183
10. Rubino D, Abrahamsson N, Davies M, Hesse D, Greenway FL, Jensen C, Lingvay I, Mosenzon O, Rosenstock J, Rubio MA, Rudofsky G, Tadayon S, Wadden TA, Dicker D; STEP 4 Investigators. Effect of Continued Weekly Subcutaneous Semaglutide vs Placebo on Weight Loss Maintenance in Adults With Overweight or Obesity: The STEP 4 Randomized Clinical Trial. JAMA. 2021 Apr 13;325(14):1414-1425. doi: 10.1001/jama.2021.3224