Danh sách 7 thuốc giảm cân bị cấm, gây hại cho sức khỏe

Bên cạnh các thuốc giảm cân đã được phê duyệt, thị trường cũng từng xuất hiện nhiều loại thuốc sau đó bị cấm hoặc thu hồi do gây tác dụng phụ nguy hiểm cho sức khỏe. Ngoài ra, nhiều sản phẩm giảm cân trôi nổi khác cũng bị phát hiện chứa thành phần nguy hiểm ẩn hoặc là phiên bản giả của thuốc GLP-1 chính hãng. Trong bài viết sau, MedFit sẽ giúp bạn nhận biết các loại thuốc và sản phẩm giảm cân nguy hiểm này, cùng những giải pháp giảm cân an toàn hơn.

Danh sách thuốc giảm cân bị cấm hoặc thu hồi chính thức

Đây là nhóm thuốc đã được chứng minh gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe người dùng và bị cơ quan quản lý dược phẩm thu hồi hoàn toàn khỏi thị trường, gồm 7 hoạt chất từng gây ra các biến cố nặng nề trong thực tế:

2,4-dinitrophenol (DNP)

Một trong những chất từng gây chấn động giới y học vì mức độ nguy hiểm cực cao là 2,4-dinitrophenol (DNP). Ban đầu được dùng như một hợp chất công nghiệp trong thuốc trừ sâu và thuốc nhuộm, DNP sau đó được một số nhóm quảng bá là “thuốc đốt mỡ” nhờ khả năng tăng cường chuyển hóa và sinh nhiệt. 

Tuy nhiên, cơ chế hoạt động thực chất của DNP là làm rối loạn quá trình tạo năng lượng trong tế bào, khiến cơ thể tăng nhiệt nhanh chóng, dẫn đến sốt cao không kiểm soát, phá hủy nội tạng và tử vong do suy đa cơ quan.

Đã có nhiều trường hợp tử vong được ghi nhận tại châu Âu, đặc biệt ở Anh, nơi một người bán DNP qua mạng Internet bị kết án tù hình sự. Tổ chức Cảnh sát Hình sự Quốc tế (Interpol) thậm chí phải phát cảnh báo đỏ về chất này, nhấn mạnh đây không phải thuốc giảm cân hợp pháp mà là một hóa chất độc hại chết người. 

Thông tin về tác động của DNP chủ yếu đến từ các ca ngộ độc được báo cáo bởi các đơn vị chăm sóc khẩn cấp, hiện không có thuốc giải độc hoặc phương pháp điều trị khi bị ngộ độc.

Fen-phen (fenfluramine/dexfenfluramine kết hợp phentermine)

Fen-phen là tên gọi phổ biến của các thuốc giảm cân kết hợp phentermine với fenfluramine hoặc dexfenfluramine, từng gây sốt trong ngành công nghiệp giảm cân vào thập niên 1990 nhờ khả năng giảm cảm giác thèm ăn và giúp sụt cân nhanh. 

Cả ba hoạt chất đều tác động thông qua việc kích thích giải phóng serotonin trong não, qua đó tăng cảm giác no và giảm sự thèm ăn.

Tuy nhiên sau vài năm phổ biến, hàng loạt báo cáo y tế cho thấy người dùng fenfluramine và dexfenfluramine mắc các vấn đề nghiêm trọng về tim mạch, đặc biệt là bệnh van tim và tăng áp động mạch phổi nguyên phát, đây là biến chứng âm thầm nhưng nguy hiểm chết người. 

Ước tính có tới 30% người dùng gặp biến chứng tim mà không hề có triệu chứng cảnh báo ban đầu. Năm 1997, FDA đã yêu cầu rút fenfluramine và dexfenfluramine khỏi thị trường, đánh dấu một trong những vụ thu hồi thuốc lớn nhất trong lịch sử Hoa Kỳ.

Riêng phentermine không nằm trong diện bị thu hồi và hiện vẫn được FDA phê duyệt sử dụng độc lập hoặc phối hợp với topiramate trong Qsymia.

Rimonabant (Acomplia, Zimulti)

Rimonabant từng được tung ra thị trường châu Âu dưới tên thương mại Acomplia, sau đó đổi tên thành Zimulti, hoạt động trên hệ thống endocannabinoid của não nhằm giảm cảm giác thèm ăn. 

Ban đầu được kỳ vọng là bước đột phá trong điều trị béo phì nhưng thuốc nhanh chóng bị chỉ trích nặng nề sau khi người dùng xuất hiện các tác dụng phụ tâm thần nghiêm trọng như co giật, trầm cảm, rối loạn lo âu, mất ngủ và ý định tự sát.

Năm 2007, FDA từ chối phê duyệt rimonabant tại Hoa Kỳ do những rủi ro tâm thần đã được cảnh báo từ sớm. Đến năm 2008, sau khi ghi nhận tỷ lệ người có ý nghĩ tự tử cao hơn đáng kể ở nhóm dùng rimonabant so với nhóm dùng giả dược, EMA đã yêu cầu đình chỉ lưu hành thuốc này trên toàn EU. 

Trong vòng 2 năm, rimonabant liên quan đến 5 ca tử vong và 720 phản ứng có hại nghiêm trọng được ghi nhận tại Anh.

Sibutramine (Meridia)

Sibutramine là hoạt chất từng được FDA phê duyệt năm 1997 để điều trị béo phì, được bán dưới tên thương mại Meridia tại Mỹ và Reductil tại châu Âu. Thuốc hoạt động bằng cách ức chế tái hấp thu serotonin và norepinephrine, giúp người dùng cảm thấy no lâu hơn. 

Năm 2010, nghiên cứu quy mô lớn mang tên SCOUT cho thấy sibutramine làm tăng đáng kể nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ và các biến cố tim mạch nghiêm trọng khác, đặc biệt ở nhóm người có bệnh nền. 

Các sản phẩm trên thị trường khi đó còn được xác định có liều cao hơn gấp nhiều lần liều khuyến nghị hàng ngày, khiến ngay cả người không có tiền sử bệnh cũng có thể gặp tác dụng phụ nghiêm trọng như tăng huyết áp, nhịp tim nhanh, đánh trống ngực và co giật. 

Sau kết quả nghiên cứu, FDA và EMA đồng loạt thu hồi toàn bộ sản phẩm chứa sibutramine khỏi thị trường vào tháng 12/2010.

Tại Việt Nam, từ năm 2010 Cục Quản lý Dược thuộc Bộ Y tế đã yêu cầu ngừng cấp phép nhập khẩu nguyên liệu sibutramine. Đến ngày 14/04/2011, Cục tiếp tục ban hành công văn số 5149/QLD-CL đình chỉ lưu hành trên toàn quốc các thuốc chứa sibutramine và thu hồi toàn bộ sản phẩm có hoạt chất này. Đây cũng là thuốc duy nhất trong danh sách từng được Bộ Y tế Việt Nam cấp phép lưu hành trước khi bị thu hồi.

Dù đã bị cấm tại hầu hết các quốc gia, sibutramine vẫn lén lút xuất hiện trong nhiều sản phẩm giảm cân được quảng cáo là “thảo dược” hoặc “tự nhiên” bán trên mạng, gây nguy cơ ngộ độc cho người tiêu dùng không hay biết. 

Gần đây, Trung tâm Chống độc của Bệnh viện Bạch Mai ghi nhận một trường hợp ngộ độc nặng gây mất thị lực và tổn thương não sau khi sử dụng một sản phẩm detox cơ thể có chứa sibutramine.

Fenproporex

Fenproporex là dẫn xuất của amphetamine, một chất kích thích hệ thần kinh trung ương, không được phê duyệt tại Hoa Kỳ nhưng có thể được tìm thấy ở một số quốc gia như Brazil. Thuốc này có thể cho kết quả dương tính với amphetamine trong xét nghiệm nước tiểu và có thể gây tác dụng phụ như đau đầu, nhịp tim nhanh, tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, đổ mồ hôi, tiêu chảy, mất ngủ, run rẩy và nguy cơ đột tử.

Lorcaserin (Belviq)

Lorcaserin là hoạt chất được bán dưới tên thương mại Belviq, trước đây được phê duyệt cho người trưởng thành bị béo phì hoặc thừa cân kèm các bệnh lý như đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc cholesterol máu cao, hoạt động thông qua việc kích thích thụ thể serotonin 2C trong não, giúp giảm cảm giác thèm ăn và tăng cảm giác no.

Vào tháng 2/2020, FDA yêu cầu nhà sản xuất tự nguyện thu hồi thuốc khỏi thị trường sau khi một nghiên cứu lâm sàng cho thấy nguy cơ gia tăng ung thư ở người dùng.

Phenolphthalein

Phenolphthalein từng được sử dụng trong các sản phẩm thuốc nhuận tràng không kê đơn cho đến năm 1999, khi FDA phân loại hoạt chất này là “không được công nhận là an toàn và hiệu quả” sau khi các nghiên cứu chỉ ra nguy cơ tiềm ẩn gây ung thư. Phenolphthalein được cho là có khả năng tác động đến gen, nghĩa là có thể gây tổn thương hoặc đột biến DNA, làm tăng nguy cơ ung thư và các biến chứng di truyền khác.

Các sản phẩm giảm cân nguy hiểm khác đang lưu hành trên thị trường

Ngoài các hoạt chất đã bị cấm và thu hồi chính thức, thị trường hiện nay còn tồn tại nhiều sản phẩm giảm cân khác tiềm ẩn nguy cơ cho sức khỏe. 

Các nhà sản xuất thường lợi dụng sự khác biệt trong quy định giữa “thực phẩm chức năng” và “sản phẩm thuốc” để lách luật, khiến người tiêu dùng vẫn có thể gặp phải sản phẩm giấu thành phần nguy hiểm, sản phẩm từng bị thu hồi rồi quay lại thị trường hoặc các phiên bản giả của thuốc điều trị. 

Dưới đây là ba nhóm sản phẩm đáng lo ngại nhất hiện nay:

Sản phẩm chứa thành phần nguy hiểm ẩn

Nhiều sản phẩm giảm cân đang được bày bán rộng rãi dưới dạng thực phẩm chức năng, đặc biệt là các loại được quảng cáo là “tự nhiên”, “chiết xuất thảo mộc” hay “không cần kê đơn”, trên thực tế lại chứa các hoạt chất nguy hiểm bị giấu kín, không được công bố trên nhãn và hoàn toàn không được phê duyệt cho sử dụng giảm cân. 

Theo danh sách cập nhật từ FDA năm 2024-2025, nhiều sản phẩm giảm cân dạng viên uống, kẹo ngậm hoặc bột hòa tan bị phát hiện có chứa sibutramine hoặc các chất kích thích chưa được kiểm nghiệm an toàn. 

Cụ thể, FDA đã nêu đích danh các sản phẩm chứa “thuốc ẩn” bất hợp pháp trong thành phần mà không ghi rõ trên nhãn mác như: 

• FATZorb (tháng 7/2025)
• Toki Slimming Candy (tháng 6/2025) 
• LipoFit Turbo
• Thermo Shock
• Itcha XS
• Body Shape Weight Loss System 

Các chất ẩn này có thể tác động lên hệ thần kinh trung ương, khiến người dùng cảm thấy tỉnh táo và giảm thèm ăn trong thời gian ngắn nhưng đồng thời làm tăng huyết áp, gây rối loạn nhịp tim, tổn thương gan và có thể dẫn tới các phản ứng thần kinh nghiêm trọng như lo âu, mất ngủ, hoang tưởng. 

Một số sản phẩm còn bị nghi ngờ chứa dẫn xuất của nhóm GLP-1 không rõ nguồn gốc, việc sử dụng không có giám sát y tế có thể dẫn đến tụt đường huyết, buồn nôn dữ dội hoặc tổn thương tụy và gan.

Sản phẩm từng bị thu hồi nhưng nay bán trở lại 

Một số sản phẩm giảm cân từng bị thu hồi do chứa thành phần gây hại nghiêm trọng, sau đó được nhà sản xuất điều chỉnh công thức và quay lại lưu hành hợp pháp. 

Dù đã loại bỏ thành phần nguy hiểm ban đầu, nhóm sản phẩm này vẫn cần được thận trọng vì có thể tiếp tục ghi nhận thêm phản ứng bất lợi sau khi tái lưu hành.

Ví dụ điển hình là Hydroxycut, dòng thực phẩm chức năng giảm cân từng phổ biến tại Hoa Kỳ đầu những năm 2000. Năm 2009, FDA ghi nhận nhiều ca tổn thương gan cấp, thậm chí tử vong ở người dùng, buộc nhà sản xuất thu hồi toàn bộ công thức cũ và loại bỏ ephedra (ma hoàng), một thảo dược chứa chất kích thích mạnh có thể gây tăng nhịp tim, tăng huyết áp và đột quỵ.

Dù công thức hiện tại đã an toàn hơn, từ năm 2009 đến nay vẫn xuất hiện thêm báo cáo về tổn thương gan liên quan đến sản phẩm này. Tại Việt Nam, Hydroxycut vẫn được bán phổ biến trên mạng nhưng với những nghi ngại dai dẳng về rủi ro, đây không phải lựa chọn phù hợp cho mục tiêu giảm cân an toàn.

Phiên bản giả, phối trộn không đạt chuẩn của thuốc GLP-1

GLP-1 (glucagon-like peptide-1) là hormone tự nhiên do ruột tiết ra sau khi ăn, giúp kích thích tiết insulin, làm chậm tiêu hóa và tăng cảm giác no. 

Các hoạt chất chủ vận thụ thể GLP-1 gồm semaglutide, tirzepatide, liraglutide mô phỏng tác dụng này, ban đầu dùng điều trị đái tháo đường típ 2, sau đó được ưa chuộng nhờ hiệu quả giảm cân. Mỗi hoạt chất được bán dưới các tên thương mại sau: 

• Ozempic, Wegovy (semaglutide)
• Mounjaro, Zepbound (tirzepatide)
• Saxenda (liraglutide)

Nhiều người tìm mua các thuốc tiêm chứa semaglutide hoặc tirzepatide từ nguồn không rõ ràng, gồm hàng giả, thuốc pha chế (compounded) không hợp pháp hoặc sản phẩm chỉ dành cho nghiên cứu. 

Tháng 4/2025, FDA đã cấm các phiên bản pha chế nếu không dùng nguyên liệu từ nhà sản xuất được phê duyệt, đồng thời cảnh báo tránh thuốc tiêm dán nhãn “for research use only” hoặc “not for human use” vì đây là dấu hiệu sản phẩm không đạt chuẩn.

Việc dùng thuốc GLP-1 không kiểm định đã gây nhiều ca nhập viện, tử vong tại Mỹ và châu Âu do liều lượng không đồng nhất, độ tinh khiết không đảm bảo và nguy cơ nhiễm khuẩn. 

Ngay cả thuốc chính hãng cũng có tác dụng phụ nghiêm trọng. Do đó, GLP-1 cần được Bác sĩ chuyên khoa chỉ định và theo dõi chặt chẽ, tránh tuyệt đối các sản phẩm giả hoặc pha chế không rõ nguồn gốc.

Gợi ý các giải pháp giảm cân an toàn và hiệu quả

Để giảm cân an toàn, người dùng cần thận trọng với các sản phẩm trôi nổi trên thị trường và ưu tiên các phương pháp đã được kiểm chứng dưới sự hướng dẫn của Bác sĩ:

• Tránh sản phẩm không rõ nguồn gốc: không dùng sản phẩm giảm cân không rõ nguồn gốc hoặc quảng bá qua mạng xã hội; nếu gặp nhãn “for research use only”, “compounded”, “multi-dose vial” hoặc không có hướng dẫn sử dụng rõ ràng, cần dừng ngay vì đây là dấu hiệu sản phẩm không đạt chuẩn, có thể gây ngộ độc hoặc tử vong.
• Xây dựng chế độ ăn lành mạnh: ưu tiên thực phẩm ít calo, giàu chất xơ từ rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt để no lâu và ổn định đường huyết, kết hợp đủ protein từ thịt nạc, cá, đậu và chất béo lành mạnh từ dầu olive, bơ, cá hồi.
• Tập luyện thể dục thể thao đều đặn: đi bộ, đạp xe, bơi lội giúp đốt calo và cải thiện tim mạch; nên tập aerobic 150 – 300 phút mỗi tuần (có thể chia nhỏ 10-15 phút/lần), kết hợp tập kháng lực 2-3 ngày/tuần để tăng cơ và trao đổi chất.
• Ứng dụng công nghệ hỗ trợ giảm mỡ, tăng cơ: các công nghệ như EMS, HIFEM tạo cơn co cơ sâu, mô phỏng bài tập cường độ cao, giúp giảm mỡ đồng thời tăng khối lượng cơ.
• Thăm khám và theo dõi sức khỏe định kỳ: nếu cần dùng thuốc giảm cân hoặc GLP-1, cần khám Bác sĩ chuyên khoa nội tiết, chỉ dùng thuốc có đơn từ nhà thuốc có phép, đồng thời theo dõi các triệu chứng bất thường như nôn ói, tiêu chảy kéo dài, đau bụng lan sau lưng, vàng da, chóng mặt, mờ mắt, tim đập nhanh hoặc thay đổi tâm trạng để báo Bác sĩ kịp thời.
• Cảnh giác với quảng cáo “thần dược”: tránh tin vào lời quảng bá từ người nổi tiếng, influencer hoặc phòng khám không giấy phép, vì các nguồn này thường thiếu chuyên môn y khoa và sẽ chối bỏ trách nhiệm nếu xảy ra biến chứng.

Giảm cân bền vững không đến từ những viên thuốc “đốt mỡ cấp tốc” đầy rủi ro mà từ một lối sống được thiết kế khoa học dưới sự đồng hành của chuyên gia.

Tại MedFit, mỗi khách hàng đều được Bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng thăm khám kỹ lưỡng để xây dựng lộ trình giảm cân cá nhân hóa, kết hợp dinh dưỡng, vận động, điều trị nội khoa và công nghệ tăng cơ giảm mỡ. Nếu đang tìm giải pháp giảm cân an toàn và khoa học, hãy liên hệ MedFit ngay hôm nay để được Bác sĩ tư vấn và bắt đầu hành trình thay đổi vóc dáng nhé.

Tài liệu tham khảo

1. “Questions and Answers about FDA’s Initiative Against Contaminated Weight Loss Products“. U.S. Food and Drug Administration
2. Tchang BG, Aras M, et al. “Pharmacologic Treatment of Overweight and Obesity in Adults“. [Updated 2024 Aug 20]. In: Feingold KR, Anawalt B, Blackman MR, et al., editors. Endotext [Internet]. South Dartmouth (MA): MDText.com, Inc.; 2000-
3. Gavin Van De Walle. “Phentermine for Weight Loss: Benefits, Side Effects, and Dosage“. Healthline
4. “Prescription weight-loss drugs”. Mayo Clinic
5. Phuoc Anh (Anne) Nguyen. “8 FDA-Approved Drugs for Weight Management“. Verywell Health
6. “Mysimba“. European Medicines Agency (EMA)